Қарағандыда өткен Азаматтық форумда үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) қызметінің құқықтық мәртебесін нақты айқындау мәселесі көтерілді, деп хабарлайды Qaz365.kz.
Форумға 100-ден астам делегат – мемлекеттік органдардың өкілдері, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшелері, қоғамдық кеңестер, журналистер, блогерлер және жастар қатысты.
Азаматтық қоғамның қалыптасуы мемлекетпен тиімді ынтымақтастыққа ықпал етеді. Мұндай ынтымақтастық ымыра-бірлікке бастайды. Шындығында, азаматтық қоғам ұйымдарының мемлекеттік істерде белсенділігі қоғамда қордаланған проблемаларды шешіп, әлеуметтік шиеленісті жоюға әсер ететінін бүгін ешкім жоққа шығармайды.
Мұндай белсенділіктің қазіргі таңа Қазақстанның қоғамдық өмірінде елеулі орын алатыны да рас. Қазақстандықтардың белсенділігін күшейтуде азаматтық қоғам институттарының алар орны бөлек. Бұған – Қарағанды облысында өткен Азаматтық форум тағы бір дәлел. Кеншілер мекеніндегі Азаматтық форум – билік, қоғам және азаматық белсенділер арасындағы ашық диолог алаңына айналды.
Форум дәстүрлі түрде жыл сайын өтеді. Биылғы форум жұмысына шамамен жүзден астам адам қатысып, «Азаматтық бастамаларды қолдау мен дамытудың заманауи тәсілдерін» талқыға салды.
Форумға Көкшетау, Ұлытау облысы және өзге де өңірлерден делегаттар арнайы келгенін өткен жөн. Сонымен қатар, мемлекеттік органдардың өкілдері, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшелері, этномәдени бірлестіктер, қоғамдық кеңестер мен жұмыс топтарының өкілдері, республикалық және өңірлік үкіметтік емес ұйымдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, журналистер мен блогерлер, жастар белсенділері мен студенттер де алқалы бас қосудан табылды.
Форумның мақсаты – азаматтық бастамаларды тиімді қолдау жөнінде мемлекеттік және қоғамдық ортаға практикалық ұсынымдар әзірлеу. Бұған қоса, институционалдық диалогты дамыту, сондай-ақ мемлекет, үкіметтік емес ұйымдар, белсенділер мен қоғам арасындағы әріптестікті нығайтуды көздеді.
Сарыарқа жүрегі – қазыналы Қарағанды өңірі өндіріс қуатымен қатар, ғылым, білім мен руханияттың қарашаңырағы ретінде үнемі елдік істердің алдыңғы сапында. Осындай әлеуеттің тірегі әрдайым елдің ынтымағымен бір-біріне сүйеу бола білген азаматтың кең пейілі. Қазіргі кезеңде елге қолдау көрсетіп, қиын сәтте қол ұшын созған адамдар ерекше қадір-қасиетке ие болған. Бүгінгі таңда дәл осындай миссияны үкіметтік емес ұйымдар атқарып отыр. Халық сеніміне ие болып, билік пен қоғам арасындағы ынтымақ арқауына айналдыңыздар. Демек, сіздердің әр бастамаларыңыз қоғамдағы әділдік пен тұрақтылықтың кепілі бола алды, – деп атап өтті Қарағанды облысы әкімінің орынбасары Әлібек Әлденей.
Қазақстан Азаматтық альянсының президенті Бану Нұрғазиева да ҮЕҰ-дың заңдық негізін бекіту аса маңызды екенін айтты. Оның пікірінше, азаматтық қоғам ұйымдарының қоғамдағы рөлі коммерциялық ұйымдардан кем емес, сондықтан нақты құқықтық мәртебесі болуы тиіс.
Форумда бірнеше маңызды тақырып талқыланды:
ҮЕҰ туралы жеке заң қабылдау қажеттілігі;
мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс аясындағы қаржылық есепті талап етудің заңсыздығы;
әлеуметтік қорғау саласында еңбек ететін мамандардың өздерінің қорғалмағандығы;
қайырымдылықты өңірлерді дамытудың құралы ретінде пайдалану;
азаматтық қоғамға цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект енгізудің ықтимал тәуекелдері.
Облыстық Азаматтық альянс төрағасы Дмитрий Полторенко заң жобасы бойынша жұмыс басталғанын атап өтті. Ол құжат жыл соңына дейін Мәжіліске түседі деген үміт барын жеткізді. Сонымен бірге әр өңірде Азаматтық альянстың жеке ғимараты болуы қажеттігі айтылды.
Мәдениет және ақпарат министрлігі Азаматтық қоғам істері комитетінің төрағасы Гүлбара Сұлтанова форумда айтылған ұсыныстар республикалық деңгейде қаралатынын мәлімдеді. Сондай-ақ, Мемлекет басшысының 2026 жылды «Халықаралық еріктілер жылы» деп жариялау бастамасын қолдауға шақырды.
Форум барысында спикерлер өз тәжірибелері мен ой-пікірлерін ортаға салды. Атап айтқанда, «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының тәжірибесіне сүйене отырып, қайырымдылықты өңірлерді дамытудың құралы ретінде қарастырды. Сонымен бірге, азаматтық қоғам үшін цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект енгізудің тәуекелдері талқыланды. «Қазақстан халқы Ассамблеясына 30 жыл – бірлік пен даму жолы» тақырыбы да назардан тыс қалмады. Бұдан бөлек, Қазақстан Республикасы азаматтарының конституциялық құқықтық санасы мен құқықтық сауаттылығын қалыптастыру, үкіметтік емес ұйымдарды оқытудағы цифрлық технологиялар және «Жастар мен кәсіподақтар: болашақ серіктестіктер» тақырыптары да тарқатылды.
Азаматтық қоғам деген не? Азаматтық қоғамның институттарына кімдер кіреді? Саяси партиялар, кәсіподақтар, діни бірлестіктер, бұқарылық ақпарат құралдары және тағы басқа. Осы қатарда үкіметтік емес ұйымдар да бар. Олар басқа ұйымдардан несімен ерекшеленеді? Бұл сұрақ көп жылдар бұрын қойылуы керек еді. Шындығында, ҮЕҰ нақты жұмыстармен айналысып, қоғамның өзекті мәселелерін шешеді. Тәуелсіздіктің арқасында олардың жұмысы бағалана бастады. Кейін мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс туралы заң қабылданды. Бірқатар өзгерістер енгізіліп, толықтырылғанын да білесіздер. Десе де, біз ең маңызды сұраққа келгенде теріс айналып кетеміз. ҮЕҰ жұмысы несімен құнды? Бүгінде ҮЕҰ туралы заң қабылдау қажет екені жайдан-жай көтеріліп отырған жоқ. Бірқатар маңызды ұсыныстар да айтылды. Тоқ етерін айтсам, бізге ҮЕҰ үшін нақты құқықтық дәрежемізді айқындап алу – аса маңызды. Өйткені, бірқатар коммерциялық ұйымдардың бәрінің өздеріне тиісті құқықтық мәртебесі қалыптасқан. Сондықтан да, біз осы саланың отымен кіріп, күлімен шығып жүрген тәжірибелі мамандардың бұл заңның ауадай қажет екенін түсіндік. Дәлелдеп те келеміз. Бұл ең бастысы қоғамды алға жетелеу. Тағы бір айта кетерлігі, әр өңірде Азаматтық альянстың өз үйі, ғимараты болуы керек. Мұндай үй Қостанай да бар. Сол жерде өзімен-өзі қайнап, қызу жұмыс жүріп жатады. Қарағандыға да сондай орталық керек, – деп атап өтті Қазақстан Азаматтық альянсының президенті Бану Нұрғазиева.
Азаматтық сектор, мемлекеттік сектор және ҮЕҰ өкілдері жыл сайын қоғам үшін маңызды жайттардың шешімін табу үшін жиналады. Бүгінгі форум да соның заңды жалғасы. Бұдан бұрынғы форумдарда көтерілген біраз проблемалар республикалық деңгейде шешімін тапқанын да айта кеткен абзал.
Форумды дәстүрлі түрде өткізіп келеміз. Жыл сайын азаматтық сектордың, мемлекеттік сектордың және ҮЕҰ өкілдері бас қосып, туындаған мәселелерді талқылап, елдің дамуына қатысты ұсыныстарды ортаға салады.
Қазан айында республикалық Азаматтық форум өтетінін ескерсек, бұл сол алқалы жиынның алдындағы мәслихат. Форумның негізгі тақырыптары – Конституция – қоғамның негізі, Қазақстан халқы Ассамблеясының 30 жылдығы аясындағы конфессияаралық және этносаралық қарым-қатынас, ҮЕҰ туралы заң және құқықтық сауаттылық. Сондай-ақ, секциялық отырыстарда түрлі проблемалар көтеріліп, ұсыныстар әзірленеді. Мәселен, біздің бұған дейінгі өткізген форумның қорытындысы бойынша мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс туралы заңнамаға өзгерістер енгізілді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі – мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс аясында қаржылық есепті талап етудің заңсыздығы болды. Форум қатысушылары кез келген шаруашылық жүргізуші субъектінің өз қызметі бойынша бақылауға құқығы бар уәкілетті органдарға есеп береді. Екінші маңызды мәселе – халықты әлеуметтік қорғаумен айналысатын мамандардың өздерінің әлеуметтік қорғалмағандығы. Бұл жағдай үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) туралы жеке заңның қажеттілігін айқын көрсетеді. Жұмыс тобының мүшесі ретінде айтарым, бұл заң жобасы бойынша жұмыс қазіргі таңда жүргізіліп жатыр. Соңғы Құрылтайда Мемлекет басшысы ҮЕҰ-ларды институционализациялау қажеттілігіне ерекше назар аударғанын еске саламыз. Ол үшін, әрине, тиісті заң қабылдануы тиіс. Аталған бастама өткен форумда да көтерілген болатын. Біз осы заң жобасы жылдың соңына дейін Мәжіліске түседі деп үміттенеміз, – деді облыстық Азаматтық альянсының төрағасы Дмитрий Полторенко.
Мәдениет және ақпарат министрлігі Азаматтық қоғам істері комитетінің төрағасы Гүлбара Сұлтанова да форумда көтерілген мәселелердің алдағы уақытта ескерілетінін атап айтты. Оның өзектілері республикалық форумда назарға алынады.
Бүгінгі форумда көтерілген мәселелер алдағы уақытта өтетін республикалық форумда ескерілетін болады. Сондықтан, бүгінгі жиында өзекті мәселелерді ортаға, көптің талқысына салып отырған тәжірибелі әріптестерге алғысымыз шексіз. Тағы бір айта кетерлігі ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылды «Халықаралық еріктілер жылы» деп жариялауды ұсынып отыр. Бұл ұсыныс қолдау тауып, арнайы құрылған жұмыс топтары аталған бағытта жұмысты бастап та кетті. Осы ауқымды бастаманы да Қарағанды облысындағы әріптестер мен жұртшылық қолдайды деп сенеміз, – деді Мәдениет және ақпарат министрлігі Азаматтық қоғам істері комитетінің төрағасы Гүлбара Сұлтанова.
Жалпы, азаматтық альянс өкілдері жұмыс барысында бір-біріне қолдау көрсетіп, өзара тәжірибе алмасады. Ой бөлісіп, пікір алмасу арқылы азаматтық қоғамды, оның институттатырн дамытуға ұйытқы болып келеді.
Біз азаматтық альянс өкілдері жұмыс барысында бір-бірімізді қолдауға тырысамыз. Осыған дейін Тараз, Түркістан қаласындағыжиындарға қатыстық, тәжірибе алмастық. Қарағанды форумынан күтеріміз көп. Алда, 16 қыркүйекте Ұлытау облысында осындай шара өтеді. Сондықтан, басқа өңірлердегі форумдардан көрген-білгенімізді түйіп қайтамыз.
Біздің негізгі тақырып – үкіметтік емес ұйымдардың тұрақтылығы. Қарағандының тәжірибесі мол. Біздің өңірде ақсақалдар кеңесі мен аналар қауымдастығы, жастардың волонтерлық үкіметтік емес ұйымдарынан басқа тұрақты жұмыс істейтін ұйымдар аз. Сондықтан, біз ұйымдастыратын форум арқылы тәжірибелі ұйымдардың тұрақтылығын жас ұйымдарға үлгі етіп көрсету, жас буынға аманаттау, – деді Ұлытау облыстық Азаматтық альянсының төрағасы Әсем Асанханова.
Форум бұдан кейін секциялық отырыстармен жалғасты. Оның өзегі – ҮЕҰ және мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс туралы заң жобалары, адам құқықтары мәселелері, сондай-ақ Қазақстан халқы Ассамблеясының этносаралық келісімді және диалогты нығайтудағы рөлі болды.
Форум мәдени бағдарлама аясында жалғасып, Конституция күніне арналған кәсіби фотографтардың «Заманауи Қазақстан» фотокөрмесінің және ерекше білім беруді қажет ететін балалардың Кеншілер күніне арналған суреттер фестивалінің ашылуымен түйінделді.
Форумды Қарағанды облысының ішкі саясат басқармасы мен Қарағанды облысының Азаматтық альянсы ұйымдастырып отыр.