Қазақстанда көктемгі жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалардың іске қосылуы нарықты жандандырғанымен, тұрғын үй сапасының күрт төмендеуіне алып келуі мүмкін. Qazaq Expert Club сарапшысы Диляра Сейітнұрованың пікірінше, қазіргі құрылыс моделі сапаға емес, белгіленген баға лимитіне сыйғызуға негізделген, деп хабарлайды Qaz365.kz.
Сарапшының айтуынша, мемлекеттік және жеңілдетілген бағдарламалар (мысалы, «Отбасы банкі» арқылы) шаршы метрдің бағасын 350-400 мың теңге көлемінде шектейді. Алайда құрылыс материалдарының қымбаттауы мен логистикалық шығындардың өсуі нысанның нақты өзіндік құнын бұл межеден асырып жіберген.
Бизнестің ең төменгі пайдасын (10-15%) сақтап қалу үшін девелоперлер «инжинирингтік оңтайландыруға» көшеді, яғни материалдарды арзан баламаларға ауыстырады:
Қасбет: Желдетілетін сапалы қасбеттердің орнына тез тозатын «дымқыл қасбет» (пенополистирол мен сылақ) қолданылады.
Инженерлік желілер: Еуропалық сапалы сорғылар мен құбырлардың орнына белгісіз өндірушілердің арзан өнімдері орнатылады. Бұл 3-5 жылдан кейін құбырлардың жарылуына әкеледі.
Лифттер: Әлемдік брендтердің орнына бюджеттік қытайлық лифттер қойылады, олар жоғары жүктемеге шыдамай, жиі бұзылады.
Шу оқшаулау: Пәтераралық қабырғалар ең арзан блоктардан тұрғызылады, нәтижесінде дыбыс өткізгіштік нормадан төмен болады.
Сапаның төмендеуіне тек материалдар емес, құрылыс мерзімінің жасанды түрде жылдамдатылуы да әсер етеді. Ипотекалық сұраныс жоғары кезде компаниялар нысанды тез тапсыруға тырысады. Саладағы 60-70 мың маманның тапшылығы жағдайында бұл технологиялық процестердің бұзылуына (мысалы, бетонның дұрыс кеппеуі) соқтырады.
«Егер қазіргі тәсіл өзгермесе, 10-15 жылдан кейін біз жаппай күрделі жөндеуді қажет ететін, сапасыз тұрғын үй қорына тап боламыз. Бұл болашақта мемлекет пен азаматтар үшін үлкен шығын», — дейді Диляра Сейітнұрова.
Сарапшы жағдайды оңалту үшін бірнеше жүйелі қадам ұсынады:
Динамикалық индекстеу: Баға шегін қатып қалған санға емес, құрылыс материалдарының ресми құнына байлау.
Сапа рейтингі: Үй неғұрлым сапалы әрі энергия тиімді болса, соғұрлым оның сатып алушысына төмен пайыздық ипотека беру.
Техникалық аудит: Құрылыс барысында мемлекеттік бақылауды күшейтіп, жобаларды міндетті аудитпен қаржыландыру.