Ақсу: заманауи өндіріс және аймақ дамуы

Ақмола облысындағы Степногорск қаласының маңында орналасқан «Ақсу» өндірістік алаңы – Қазақстандағы тау-кен өндірісінің трансформациясын көрсететін нақты кейстердің бірі. Бұл алаңның дамуы тек өндірістік көрсеткіштермен шектелмейді: ол аймақтың әлеуметтік тұрақтылығы, жұмыспен қамту, еңбек қауіпсіздігі және инфрақұрылым сапасымен тікелей байланысты. Соңғы жылдары жүзеге асқан жаңғырту жобалары «Ақсу» кен орнының экономикалық және әлеуметтік рөлін қайта анықтады, деп хабарлайды Qaz365.kz.

Кен орындарының табиғи өмірлік циклі бар. Ұзақ жылдар бойы жерасты әдісімен игерілген Ақсу руднигінің №38-40 шахталарының қоры таусылған кезде, өндірісті тоқтату қаупі туындады. Бұл сценарий жүзеге асса, 256 адам жұмыссыз қалуы мүмкін еді. Мұндай жағдай моноқалалар үшін тек кәсіпорын мәселесі емес, бүкіл өңірдің әлеуметтік-экономикалық тепе-теңдігіне соққы болар еді. 

Дәл осы кезеңде «Алтыналмас» компаниясының кен орнын жаңғырту және ашық әдіске көшіру туралы шешімі аймақ үшін стратегиялық мәнге ие болды. Ашық карьерлік әдіске көшу нәтижесінде 787 жаңа жұмыс орны құрылып, бұрынғы шахта қызметкерлерінің бір бөлігі қайта даярлаудан өтіп, жаңа өндірістік форматқа бейімделді. Бұл – өндірістік шешімнің әлеуметтік салдары бар екенін көрсететін мысал.  

 «Дайын өнімге дейінгі бүкіл процесс дәл осы кен орнынан бастау алады.Ұзақ мерзімді жоспарлаудан бастап, жылдық, айлық және апталық бөліністегі қысқа мерзімді жоспарлаумен жалғасады. Бізде тау жыныстарын қопсыту бұрғылау-жарылыс жұмыстары арқылы жүзеге асырылады. Алдымен бұрғылау жүргізіледі, содан кейін жарылыс арқылы тау массиві қопсытылады, соңында экскавация жасалады. Экскавациядан соң, өндірілген материалдың сипатына байланысты тауарды кен бе немесе бос жыныс па оны тиісті бағытқа тасымалдаймыз»,- дейді тау-кен байыту комбинатының бас инженері Қуаныш Мүбаракұлы. 

Оның айтуынша, карьердің жұмыс істеп жатқанына биыл алтыншы жыл.  

«Жыл сайын 5-6 миллион тонна тауарлы кен өндіреміз. Уақыт өткен сайын жаңа технологиялар мен әдістер енгізілуде, адамның қолымен істелінетін дүниелер онлайн басқару жүйесімен автоматтандырылуға көшті», - дейді бас инженер.  

2021 жылы «Ақсу-2» алтын өңдеу фабрикасы іске қосылып, жобалық қуаты жылына 5 млн тонна рудаға жетті. Фабрикада ұсату, классификация, цианидтік шаймалау, көмірге адсорбциялау, электролиз және құю процестері бір технологиялық тізбекке біріктірілген. Қазіргі уақытта фабрика жұмысының шамамен 90 пайызы автоматтандырылған. Бұл көрсеткіш тек тиімділікті емес, сонымен бірге еңбек қауіпсіздігін арттыруға бағытталған. 

Бұл жерде модернизацияның өндірістік тиімділікке әсері бірнеше қабатта көрінеді: 

•    жоғары өткізу қабілеті (тоннаж); 

•    автоматтандыру деңгейі; 

•    сапа мен қауіпсіздік стандарттарының күшеюі; 

•    технологиялық процестің тұрақтануы. 

Фабрика басшысы Ерасыл Нұраабдуллаұлы ұсату және мақсатты өлшем туралы нақты көрсеткіш келтіреді: 

«Біздің дайындау процесінің басты мақсаты карьерден алынған үлкен ірі тастарды өзімізге керекті деңгейге дейін ұсату. Бізге дәл қазіргі уақытта керекті деңгей P 80 бойынша 71 микро метр.(0,071милиметр). Одан кейінгі процесс бізде классификация әдісі ретінде гидроциклондар орнатылған. Гидроциклоннан дайын болған өнімді  SIO процесіне барады. Сианиттік шаймалау арқылы алтынның формасы өзгертіледі, яғни ірі күйден майда ұсақ атомдық күйге дейін өзгерту. Формасын өзгерткен алтынды активтендірілген көмірге отырғызып, сол тазарған алтынды алып диссорса процесінде өзіне қарама-қарсы бағытта сұйық күйге өткізу. Одан кейін электролизді әдісте катот арқылы отырғызып, катоттық ұнтақтар алып шығамыз. Катоттық ұнтақтар пешке барған уақытта бізге алтын құймаларына айналады. Алтынның орташа көрсеткіші 1 тонна рудаға шаққанда 0,8 граммды құрайды. Яғни 1 тонннадан 0,8 грамм алтын алып отырамыз», - дейді ол.  

Жалпы, аталмыш технологиялық шешімдердің барлығы – жүйелі түрде салынған инвестицияның нәтижесі. Соның арқасында кәсіпорын өндірісті дамытып қана қоймай, еңбек өнімділігін арттырып, кенішті игеру мерзімін ұзартып отыр. 

Өндірістік жобалардың өңірге ықпалы – «зауыт қақпасынан» шыққан кезде басталады. 2025 жылы компания мен өңір әкімдіктері арасында жалпы көлемі 28 млрд теңгеден асатын ынтымақтастық меморандумға қол қойылған. . Степногорск қаласында құны 12 млрд теңгелік дене шынықтыру-сауықтыру кешенінің құрылысы басталды, ал келесі жоба ретінде 10 млрд теңгеге 1 000 орындық мектеп салу жоспарланған.  

Бұл жобаларды әлеуметтік әсер тұрғысынан үш параметрмен бағалауға болады: 

Қолжетімділік: мектеп пен спорт инфрақұрылымы – тұрғындардың күнделікті өмір сапасына тікелей әсер ететін қызметтер. 

Ұзақ мерзімділік: нысандардың мемлекеттік меншікке өтеусіз берілуі олардың қоғамдық актив екенін көрсетеді.  

Көбейту эффектісі: құрылыс кезеңінде жұмыспен қамту, кейін қызмет көрсету секторында тұрақты жұмыс орындары пайда болады.  

Бүгін ГОК «Ақсу»-да 1500 адам еңбек етеді, «Ақсу-2» жобасында – 800, «Ақсу КГ»-да – 700 адам. Жұмыс вахталық әдіспен ұйымдастырылған, сондай-ақ 5/2 кестесі қарастырылған. 

Сонымен қатар үш жылдық бағдарлама аясында Ақмола, Қарағанды, Жамбыл және Павлодар облыстарында мектептерді жаңғырту, Smart-кабинеттер құру, медициналық амбулаторияларды қайта жарақтандыру, реанимобильдер сатып алу және елді мекендерді абаттандыру сияқты бағыттар бар. Бағдарламаны іске асыру туралы шешім акционерлерінің, директорлар кеңесінің төрағасы Владимир Джуманбаевтың қатысуымен қабылданды. Бұл жерде әлеуметтік инвестицияның логикасы маңызды: өңірдің «адам капиталы» (білім мен денсаулық) күшеймейінше, индустриялық өндіріс тұрақты кадрлық база қалыптастыра алмайды. 

Бағдарлама аясында жүзеге асырылатын барлық нысандар мемлекеттік меншікке өтеусіз негізде берілетін болады. 

Ақсу тау-кен өндірісінің бас инженері Дархан Аманғалиев «Алтыналмас» жаңа жұмыс орындарын құрып, жергілікті халықты тұрақты жұмыспен қамтамасыз етіп отырғанын жеткізді. 

«Сонымен қатар компания әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымды дамытуға инвестиция салады: жолдар салу және жөндеу, білім беру және медициналық мекемелерді қолдау, әлеуметтік жобаларды іске асыру. Мұндай бастамалар өңірлердегі жергілікті қауымдастықтардың әл-ауқатын арттыруға мүмкіндік береді. «Алтыналмас» корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарын жүйелі түрде жүзеге асырып келеді. Компания үшін жергілікті тұрғындарды қолдау, адами капиталды дамыту және мемлекеттік органдармен, қоғаммен ашық әрі сындарлы диалог орнату маңызды»,- деді Дархан Жоламанұлы. 

2021 жылы іске қосылған қуатты фабрика және 266 млн доллар инвестиция, әлеуметтік инфрақұрылымға бағытталған 28 млрд теңгеден асатын келісімдер пакеті - модернизация «тек технология» емес екенін көрсетеді.  Ол – адамдардың жұмысы сақталатын, қауіпсіздігі күшейетін, біліктілігі өсетін, ал қала мен өңірдің қоғамдық инфрақұрылымы жаңаратын жүйелік шешім. «Ақсу» мысалы индустриялық жобаларға деген сенімнің нақты механизм арқылы қалыптасатынын көрсетеді: цифр, процесс және адам тағдыры бір логикада түйіскенде ғана өндіріс аймақ үшін ұзақ мерзімді құндылыққа айналады.