Қазақстан тұрғындары өз табысының қомақты бөлігін тамақтануға жұмсауды жалғастыруда. Орта есеппен бір қазақстандық жылына азық-түлік пен алкогольсіз сусындарға 615,5 мың теңге жұмсайды. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 13,9%-ға көп, деп хабарлайды Qaz365.kz.
Finprom.kz зерттеуінің мәліметінше, 2025 жылдың қорытындысы бойынша тамақтануға жұмсалатын шығындар үлесі жалпы бюджеттің 47,8%-ын құрады. Бұл ретте халықтың барлық табысының 42,5%-ы азық-түлікке кетеді (2024 жылы бұл көрсеткіш 40,7% болған).
2025 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында азық-түлікке жұмсалған ең жоғары абсолюттік шығындар Алматы қаласында тіркелді. Мұнда бір адамға 843,1 мың теңге, бұл республикалық орташа көрсеткіштен 37%-ға жоғары.
Алайда бюджеттегі тамақтану шығындарының үлесі анағұрлым маңызды көрсеткіш болып табылады. Мәселен, Жетісу облысында тұрғындар табысының 59,1%-ын және барлық шығындарының 55,7%-ын тамаққа бағыттайды. Жамбыл облысында бұл көрсеткіштер тиісінше 55,9% және 56,4%, Түркістан облысында – 52,9% және 57,2% құрайды.
Салыстыру үшін айтсақ, Алматыда тамақтану шығындары табыстың 45,2%-ын және барлық шығындардың 48,6%-ын құрайды.
Анағұрлым теңгерімді жағдай Астанада байқалады – табыстың 34,4%-ы және шығындардың 42,6%-ы. Қарағанды облысында тамаққа табыстың 33,6%-ы және шығындардың 38,5%-ы, Қостанай облысында – 32,4% және 42,7% жұмсалады.
Шығындардың өсуіне басты себеп – инфляция. 2026 жылдың ақпанында азық-түлік өнімдері жылдық есеппен 12,6%-ға қымбаттады – бұл өткен жылғы көрсеткіштен (6,3%) екі есе дерлік көп. 2025 жылдың қорытындысы бойынша бағаның орташа жылдық өсімі 10,3%-ды құрады, бірақ 2026 жылдың басында қарқын үдей түсті.
Шығындардың негізгі бөлігі ет және ет өнімдеріне тиесілі – тамақтануға жұмсалатын барлық шығындардың 34,4%-ы (бір адамға 211,6 мың теңге). Бір жылда бұл шығындар 18,1%-ға өсті.
Одан кейін:
нан мен жарма – 14,7%;
сүт өнімдері – 10,6%.
Бұл санаттар жиынтығында тамаққа жұмсалатын барлық шығындардың шамамен 60%-ын құрайды. Сонымен қатар, жемістер мен көкөністердің үлесі салыстырмалы түрде төмен болып қалуда – тиісінше 9,1% және 7,7%.
Балық пен теңіз өнімдеріне жұмсалатын шығындар 4,4%-ды, жұмыртқаға – 2,1%-ды құрайды, бұл тұтынудың қолжетімді өнімдерге қарай ығысқанын көрсетеді.
«Мұндай жағдайда азаматтарда азық-түлік емес тауарлар мен қызметтерді сапалы тұтынуға ресурстары іс жүзінде қалмайды, бұл өмір сүру деңгейінің одан әрі құлдырауына әкеледі», – деп атап өтілген зерттеуде.
Сарапшылар ескертеді: егер қазіргі динамика сақталса, тамақтану шығындарының үлесі пандемия кезеңіндегідей қайтадан 50%-дан асып кетуі мүмкін.
