Қазақстанның ерекше рөлі – мемлекеттің халықаралық маңызды акторлардың барлығымен позитивті қатынастар орнатқанында
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың АҚШ сапары аясында Бейбітшілік Кеңесінің инаугурациялық отырысына қатысуы елдің халықаралық бейбітшілік пен тұрақтылыққа қосқан үлесін айқындап отыр. Сапар барысында Қазақстан аймақтық қарама-қайшылықтарды реттеу, гуманитарлық қолдау көрсету және экономикалық ынтымақтастықты дамыту бағытында маңызды қадамдар жасайды. Осы орайда Qaz365.kz тілшісі саясаттанушы Таир Нигмановпен әңгімелестік, оның пікірінше, Қазақстан дипломатиялық тәжірибесі мен халықаралық беделін пайдалана отырып, аймақтық тұрақтылыққа нақты үлес қоса алады.
– Қазақстан Президентінің Бейбітшілік Кеңесінің инаугурациялық отырысына қатысуының мәні қандай, әсіресе «орта деңгейдегі мемлекеттердің» жаһандық бейбітшілік процестеріндегі рөлін нығайту тұрғысынан?
– Егер біз «Бейбітшілік Кеңесінің» қатысушыларын қарасақ, онда онда орта деңгейдегі мемлекеттердің елеулі бөлігі ұсынылғанын көреміз. Осы санатқа жататын елдер арасында Қазақстанның көршілері – Әзірбайжан және Армения, сондай-ақ Өзбекстан бар. Сондай-ақ, Пәкістан сияқты аймақтық көшбасшылар да қатысуда. Осылайша, орта деңгейдегі мемлекеттердің өкілдігі тұрғысынан құрамы жеткілікті теңдестірілген. Маңыздысы, Бейбітшілік Кеңесі өз алдына маңызды бастама болып табылады, меніңше, бұл көбінесе АҚШ Президенті Дональд Трамптың PR-бастамасы, оның басқару стиліне тән — халықаралық және ішкі процестерді айтарлықтай жеке тұлғасының орталығына топтастыруы. Алайда ұқсас деңгейдегі басқа мемлекеттердің қатысуы көрсеткендей, тіпті АҚШ және Трамп сияқты саяси тұлғалар да Газ секторы төңірегіндегі күрделі және қарама-қайшылыққа толы қақтығыстарды өз бетінше реттей алмайды. Осы тұрғыдан, бұл бастаманы орта деңгейдегі мемлекеттердің қолдауы ретінде қарастыруға болады.
– АҚШ Президентінің шақыруын Вашингтонның Газ секторындағы қақтығысты реттеуге серіктестер санын кеңейтуге деген талпынысы деп қарауға бола ма? Қазақстан осыған қатысты халықаралық беделі мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың сыртқы саясат тәжірибесін ескере отырып, қандай рөл атқара алады?
– Қазақстанның ерекше рөлі, екінші сұраққа оралар болсақ, мемлекеттің халықаралық маңызды акторлардың барлығымен позитивті қатынастар орнатқанында. Қазақстан Президенті әлемнің кез келген мемлекетіне еркін барып қатыса алады. Қазақстанның жауы жоқ, сондықтан біз өзара терең қарама-қайшылықтағы елдер арасында байланыстырушы буын бола аламыз. Екінші жағынан, Қазақстан дәстүрлі түрде қақтығыстарды тек дипломатиялық әдістер арқылы реттеуді қолдайды. Осы тұрғыдан, бұл бастама біздің халықаралық қатынастарға деген көзқарасымызды айқын көрсетеді. Сонымен қатар, бұл, әрине, елдің мәртебесін нығайтуға және АҚШ-пен екіжақты қарым-қатынастарды дамытуға ықпал етеді.
– Сіз Қазақстанның осы аймақта тұрақты гуманитарлық қолдауды қамтамасыз етуге ықпалын қалай бағалайсыз, оның делдалдық тәжірибесін және бейтарап сыртқы саяси позициясын ескере отырып?
– Қазақстан дәстүрлі түрде гуманитарлық бастамаларға елеулі көңіл бөлетін мемлекеттер қатарында. Елдің алға тартатын негізгі тұжырымдарының бірі — әскери қақтығыстарда бейбіт тұрғындар зардап шекпеуі тиіс. Әдетте, дәл олар соғыстар мен олардың салдарынан ең көп зардап шегеді — мысалы, денсаулық сақтау жүйесінің нашарлауы, су ресурстарының жетіспеушілігі және басқа да гуманитарлық мәселелер. Осы тұрғыдан, Бейбітшілік Кеңесі Газ секторын гуманитарлық тұрғыдан қалпына келтіруге елеулі қаражат бөлуді жоспарлап отырғаны, сөзсіз, аймақ елдері үшін оң әсерін тигізеді және Қазақстанның ұстанымын көрсетеді. Айта кету керек, Қазақстан бұған дейін де Газ секторы тұрғындарына гуманитарлық көмек көрсеткен. Осылайша, осындай бастамаларды біз бұрын да өзіміз жүзеге асырғанбыз.
– Тоқаев пен Трамп арасындағы жеке байланыстар Бейбітшілік Кеңесінің күн тәртібіндегі негізгі мәселелер мен аймақтық қауіпсіздікке қатысты тараптардың позицияларына қаншалықты әсер ете алады?
– Егер біз Қазақстан Республикасының сыртқы саясат ведомствосының жалпы әрекеттеріне қарасақ, онда ол президентіміз бен Дональд Трамп арасындағы жеке жақсы байланыстарды орнатуға елеулі күш жұмсап отырғанын байқаймыз. Дональд Трамптың ерекшелігі – ол жеке байланыстар, харизма және ықпал арқылы елдерді бейбітшілікке жеткізуге сенеді. Қазақстанның Дональд Трамппен өткен кездесулердегі, атап айтқанда Ц1 саммитіндегі өзін ұсыну тәсілін және Орталық Азияның басқа елдерінің әрекетін қарастырсақ, бұл қадамдар жалпы американдық президенттің сеніміне сәйкес келеді және әртүрлі бастамалардың сәтті жүзеге асу мүмкіндігін арттырады.
– АҚШ сапары аясында Қасым-Жомарт Тоқаев ірі американдық компаниялардың жетекшілерімен бірқатар кездесулер өткізуді жоспарлап отыр. Сіз қалай ойлайсыз, экономикалық дипломатия елдер арасындағы саяси сенімділікті нығайтуға қандай әсер етеді?
– Экономикалық дипломатия туралы айтқанда, алдымен АҚШ ішкі саясатының ерекшелігін атап өту қажет. Екі негізгі партияның да өз донорлары бар. Қазіргі кезде билікте отырған Республикалық партия, ол Конгрессте көпшілікке ие және қазіргі президент осы партияны білдіреді. Республикалық партияның негізгі донорлары, ең алдымен, экономиканың нақты секторына жататын компаниялар – мұнай өндірушілер, әскери-өнеркәсіп кешені және басқа да салалар. Осы тұрғыдан Қазақстан американдық компаниялармен, әсіресе мұнай өндіру саласында, ынтымақтасады. Бұл экономикалық дипломатияның нақты мысалы болып табылады. Теориялық тұрғыдан, Қазақстанмен алғашқы кездесуде Дональд Трампқа ел туралы толық түсінік алу маңызды, және тиісті сарапшылар оған Қазақстанның американдық компаниялармен мұнай өндіруде серіктес екенін дереу жеткізе алады. ExxonMobil және Chevron сияқты ірі американдық компаниялар Қазақстанда бірнеше онжылдық бойы жұмыс істеп келеді, және осы уақыт ішінде белгілі бір іскерлік қатынастар қалыптасты. Барлығы, әрине, жаңа келісімдер мен бастамалар бойынша келіссөздер үшін қолайлы фон қалыптастыруға оң әсер етеді.
