Қазақстандағы референдумның нәтижесі халықтың, барлық қоғамдық топтардың өз пікірін еркін білдіргенін көрсетті
Әзірбайжандық саясаттанушы және дипломат Фикрет Садыхов Қазақстандағы саяси реформаларды, атап айтқанда, Парламент пен мәслихаттардың рөлін күшейту және суперпрезиденттік модельден бас тарту тәжірибесін жоғары бағалайды. Сарапшының пікірінше, референдум арқылы халықтың тікелей қолдауы реформалардың легитимділігін арттырып қана қоймай, Қазақстанның демократиялық институттарын нығайтуға жол ашады, деп хабарлайды Qaz365.kz.
Садыхов Қазақстан мен Әзірбайжан арасындағы стратегиялық серіктестікке де тоқталады: Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы белсенді ынтымақтастық пен Орта дәліз жобасын дамыту Қазақстандағы ішкі құқықтық қайта жүктеудің халықаралық деңгейде де оң әсерін тигізеді. Оның ойынша, құқық қорғау механизмдері мен Конституциялық соттың мәртебесін күшейту елдің халықаралық аренадағы сенімді серіктес ретінде имиджін бекітуге мүмкіндік береді.
Фикрет Садыхов атап өткендей, Қазақстандағы референдум тек саяси-құқықтық реформаларды бекіту шарасы ғана емес, сондай-ақ халық пен билік арасындағы сенімді нығайтудың маңызды сатысы болып табылады. Бұл тәжірибе бүкіл макрорегион үшін демократияны тереңдетудің үлгісі бола алады.
- Референдум арқылы суперпрезиденттік модельден бас тартып, Парламент пен мәслихаттардың рөлін күшейту ресми түрде бекітілді. Сіз сарапшы ретінде осы жүйелік саяси трансформацияларды қалай бағалайсыз? Осындай демократияландыру тәжірибесі біздің бүкіл макрорегион үшін қаншалықты маңызды?
– Қазақстандағы референдумның нәтижесі, еш күмәнсіз, халықтың, барлық қоғамдық топтардың өз пікірін еркін білдіргенін көрсетті. Сонымен бірге, Қазақстанның саяси жүйені әрі қарай жетілдіруге және басқару моделін заманауи талаптарға сай өзгертуге бағытталған идеялар мен ұсыныстарға қызығушылығын дәлелдеді. Мен бұл қадам Қазақстанның жан-жақты дамуына үлес қосып, оның халықаралық аренадағы рөлін әрі нығайта түсетініне сенімдімін.
- Бүгін Қазақстан мен Әзірбайжан – басты серіктестер, әсіресе Түркі мемлекеттері ұйымының аясында және Орта дәліз жобасын дамыту тұрғысынан. Қазақстандағы ішкі құқықтық қайта жүктеу мен мемлекеттік институттарды нығайту осы стратегиялық серіктестікті күшейтуге қалай ықпал етеді?
– Әзірбайжан мен Қазақстанның Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы белсенді ынтымақтастығы, сондай-ақ Орта дәліз жобасын іске асыруға ұмтылысы – бұл екі мемлекет арасындағы бауырластық, серіктестік қатынастарды түсіну деңгейін жақындататын негізгі элементтер. Сондай-ақ, бауырластыққа, достыққа және өзара сенімге негізделген қатынастар тарихқа терең тамыр жайған ұғымдар, өйткені бізді көптеген тарихи және тілдік факторлар біріктіреді. Бұл біздің серіктестік, стратегиялық қатынастарымыздың бүгінгі кезеңдегі сипатын дәл көрсетеді. Әрине, бұның барлығы Қазақстандағы мемлекеттік институттарды нығайтуға және біздің мемлекеттер арасындағы стратегиялық серіктестікті одан әрі арттыруға септігін тигізеді.
– Жаңа Конституцияның негізіне құқық қорғау мықты механизмдер мен әлеуметтік кепілдіктер енгізілген, соның ішінде Конституциялық соттың мәртебесі де қамтылған. Қалай ойлайсыз, ел ішінде әділдікке бағдарлану Қазақстанның халықаралық аренадағы сенімді және болжамды экономикалық серіктес ретіндегі имиджіне қалай әсер етеді?
- Конституциялық сот – кез келген мемлекеттің ең жоғарғы құқықтық органы, маңызды заңдық институт. Оның ішінде мықты құқық қорғау механизмдері мен әлеуметтік кепілдіктердің енгізілуі қоғамды әділдік пен объективтікке бағдарлауға, сондай-ақ, сөзсіз, Қазақстанның халықаралық аренадағы сенімді әрі болжамды серіктес ретіндегі позитивті имиджін қалыптастыруға ықпал етеді. Конституциялық сотқа, оның мәртебесіне мән беру – бұл осы органның кез келген мемлекеттің өмірі мен қызметінде атқаратын рөлін түсінудің көрінісі, әрине, ең алдымен Қазақстан контекстінде.
– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықтық дауыс берудің маңыздылығын ерекше атап, азаматтарды, әсіресе жастарды, тарихтың бірлескен авторы болуға шақырады. Саясаттану тұрғысынан, мұндай терең реформалардың ұзақ мерзімділігі үшін дәл референдум арқылы халықтың тікелей қолдауы неге шешуші болды?
– Кез келген түбегейлі институционалдық өзгерістер, әсіресе саяси-құқықтық жүйені әрі қарай жетілдіруге бағытталған реформалар, халықтың қолдауын қажет етеді. Барлық осы өзгерістер халықтың мүддесі, оның бүгіні мен болашағы үшін жүзеге асырылады. Сол себепті халықтың қолдауы, оның ішінде жалпы дауыс беру және референдум арқылы қолдау өте маңызды. Мен дәл осы референдум арқылы Қазақстанның сайлаушылары саяси-құқықтық жүйені реформалау мәселелерінде ұсынылған идеяларға өз қолдауын білдіргеніне сенімдімін. Мұндай өзгерістер халықтың қолдауынсыз мүмкін емес. Қазақстан осы бағытта айтарлықтай маңызды қадамдар жасап, олар референдумда қолдау тапты, бұл ел басшылығына барлық реформаларды батыл және шешіммен жүргізуге құқық пен негіз береді, себебі бұл реформалар халықтың мүддесіне бағытталған.
Соңында мен Қазақстандағы референдумның нәтижелері туралы Әзірбайжан Президенті Ильхам Әлиевтің Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолдаған сөзін келтіргім келеді. Онда достыққа, бауырластыққа, серіктестікке, стратегиялық ынтымақтастық пен одақтастыққа негізделген қатынастардың ортақ тарихы мен халықтарымыздың бай рухани құндылықтарына сүйенетіні ерекше атап көрсетілген, сондай-ақ біздің бірлескен күш-жігерімізбен бұл қатынастар одан әрі өсіп, нығая беретіндігі айтылған.
