Қандас ретінде келудің негізгі шарты – қазақ ұлтына жататынын дәлелдеу
Ауғанстан азаматы болып саналатын этникалық қазақтардың Қазақстанға кіруге заңды құқығы бар. Ол үшін көші-қон талаптарын сақтап, кіру визасын алу қажет.
Осы мәселе бойынша Сыртқы істер министрлігі Qaz365.kz агенттігінің арнайы сауалына жауап берді.
Министрліктің айтуынша, шетелдік төлқұжаттың болуы Қазақстан шекарасынан өтуге кедергі болмайды. Ең бастысы – заңда белгіленген талаптар орындалып, тиісті виза болуы керек. Көшіп келгендердің құқықтық мәртебесі мен визаны беру тәртібі «Халықтың көші-қоны туралы» заңмен және Сыртқы істер министрлігі мен Ішкі істер министрлігі бекіткен ережелермен реттеледі.
СІМ Ауғанстандағы этникалық қазақтар үшін Қазақстанға кірудің екі бірдей жолы бар екенін атап өтті. Біріншісі – тарихи отанына оралып, қандас мәртебесін алу. Екіншісі – Қазақстан азаматтары немесе ұйымдары жолдаған ресми шақыру арқылы келу. Бұл жағдайда сапар мақсаты тұрақты қоныс аударумен байланысты болмауы тиіс.
«Ауғанстан азаматы болған этникалық қазақтардың Қазақстан Республикасына кіруге толық заңды құқығы бар. Егер көші-қон талаптары сақталып, кіру визасы болса, шетелдік төлқұжат шекарадан өтуге бөгет болмайды», – деп түсіндірді.
Қазақстан заңдары шетелде тұратын қазақтарға тарихи отанына ерікті түрде қоныс аудару құқығын береді. Тек ұлты қазақ болуы қажет. Арнайы комиссия қандас мәртебесін растаған жағдайда, шақыру қағазы талап етілмей, виза беріледі.
«Қандас мәртебесін комиссия ресми түрде растаған соң, этникалық қазақтарға шақырусыз-ақ виза беріледі», – деді СІМ.
Ал егер сапар мақсаты қоныс аудару болмаса, онда Қазақстандағы қабылдаушы тараптың шақыруы негізінде виза рәсімделеді. Шақыру жіберген адам немесе ұйым келген шетел азаматының елде болу ережелерін сақтауына жауапты болады. Сондай-ақ жақын туыстары Қазақстанда тұратын болса, отбасымен жолығу үшін келе алады.
Министрліктің мәліметінше, этникалық қазақтар алдымен Қазақстанның елшілігіне жеке өзі жүгінуі тиіс. Өтініш беруші жеке басын және ұлтын растайтын құжаттарды тапсырады. Құжаттар дипломатиялық арналар арқылы Қазақстанның тиісті мекемелеріне – Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне және қоныстанатын өңірдің жергілікті органдарына жіберіледі. Қандас мәртебесін беру туралы шешімді өңірлік комиссия қабылдайды.
СІМ бұл рәсімнің мемлекеттік комиссия арқылы жүргізілуі алаяқтықтың алдын алу үшін қажет екенін ерекше атап өтті.
«Бұл шаралар ұлтына негізсіз қандас мәртебесін алуға жол бермеу үшін енгізілген. Мұндай тәсіл Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған», – деп жауап берді министрлік.
Комиссия оң шешім қабылдап, қандас мәртебесі ресми берілгеннен кейін ғана елшілік Қазақстанға көшуге арналған этникалық визаны рәсімдейді. Құжат жинау кезінде кеңес беруді «Отандастар қоры» елшілікпен бірлесіп жүргізеді.
СІМ сондай-ақ шетелде, соның ішінде Ауғанстанда тұратын қандастарды қолдау және елге қайтару жұмыстары Қазақстанның 2023–2027 жылдарға арналған көші-қон саясаты тұжырымдамасы аясында жүзеге асырылып жатқанын хабарлады. Бұл құжат қандас мәртебесін беруден бастап, олардың қоғамға бейімделуіне дейінгі барлық кезеңді қамтиды. Қазақстанның Ауғанстандағы елшілігінің дерегінше, 2025 жылы этникалық қазақтар деп танылған үш адамға виза берілген. Алайда бұл визалар қандас мәртебесі бойынша емес, жеке шақыру негізінде рәсімделген.
«Бұл визалар Қазақстандағы қабылдаушы тұлғалардың ресми жеке шақыруы арқылы берілді. Бұл сапарлар репатриациямен немесе тұрақты қоныс аударумен байланысты болмаған», – деді СІМ.
Бұл азаматтар қандас мәртебесіне өтініш бермегендіктен, олардың бұл мәртебені кейін алған-алмағаны туралы елшілікте ақпарат жоқ. Қандастарға қатысты жалпы статистиканы алу үшін СІМ Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне және Ішкі істер министрлігіне жүгінуді ұсынды.
Айта кетейік, Қазақстанда шетелде тұратын этникалық қазақтардың құқықтық жағдайы мен олардың тарихи отанына көшу мәселесі бұған дейін де бірнеше рет көтерілген. Qaz365.kz бұған дейін Пәкістаннан Ауғанстанға жер аударылған қазақтарға хабарласқан болатын. Тағдырдың тауқыметін тартқан қандастардың қазіргі жағдайы жайлы материалымыздан оқыңыз.
